(Persoonlijke blog)
Als je een lege witte pagina voor je hebt, besef je hoe intimidatie voelt. Waar moet ik beginnen? Wat moet ik ontwerpen? En nog belangrijker, hoe maak ik iets dat zinvol is?
Ik weet niet meer precies hoe ik ben begonnen met het ontwerpen van dashboards. Ik herinner me niet het eerste dat Tamara de Heij noemde toen ze het voorstelde, maar ik herinner me zeker het tweede.
Op een dag waren we op kantoor. Ze was aan het tekenen op het whiteboard dat we op de eerste verdieping hebben. Ze riep mijn naam en ik kwam naar beneden en zag een bord vol vormen, pijlen en notities.
Het was dan ook geen verrassing dat ik geen idee had waar ik naar keek.
Tamara had de dag doorgebracht met het schetsen van verschillende use cases waar zij en het team mee te maken hadden, samen met een paar versies van streepjes die een klant op dat moment nodig had. Op het eerste gezicht leek alles overweldigend.
Toen zei ze: “Laten we eerst proberen een sjabloon te maken.”
Structuuuurr
Velen van jullie zullen waarschijnlijk denken dat dit de voor de hand liggende volgende stap is.
Als iemand die van nature niet gestructureerd denkt, waardeer ik het georganiseerde denken van de mensen met wie ik werk, waarschijnlijk meer dan ze zelf ooit zullen weten. Het geeft me altijd een kader waarop ik kan voortbouwen.
Ik ging naar boven en begon te werken aan wat we onze sjablonen noemden. Voordat ik iets kon ontwerpen, moest ik eerst wat onderzoek doen. Ik moest met name de visuele mogelijkheden van Power BI begrijpen, de tool die later werd gebruikt om de dashboards in dit geval te bouwen.
Ik kon niet iets ontwerpen dat niet haalbaar was. Er zijn duidelijke beperkingen, zelfs als visuals op maat mogelijk zijn. Elk project komt ook met een tijdlijn en een budget, en de sjablonen moesten binnen die grenzen passen, terwijl er ruimte overbleef voor feedback, controles en iteraties.
Toen we eenmaal het sjabloon hadden, werd alles gestructureerder en voelde het proces rustiger omdat we al een idee hadden van hoe het eindproduct eruit zou komen te zien. Dat dachten we tenminste.
Beginnen met de basis: kleur
Ik begon met de basis. Nadat ik het internet had afgestruind en de ontwerpmogelijkheden van Power BI had verkend, die naar mijn mening en die van anderen niet de meest coöperatieve interface is (vooral onder tijdsdruk), concentreerde ik me op kleuren.
Om de keuze te sturen, wendde ik me tot de theorie.
In “Storytelling with data“ stelt Cole Knaflic dat kleur het beste werkt als het spaarzaam wordt gebruikt. Ze adviseert een neutrale basis van grijstinten, gecombineerd met één accentkleur om de aandacht te sturen en visuele ruis te verminderen.
Met dat principe in gedachten heb ik een kleurenpalet ontwikkeld dat is afgestemd op het merk van de klant.
Knaflic zegt verder dat merkkleuren “moeten dienen als aandachtstrekkers en niet de hele visual moeten domineren”. Volgens haar logica selecteerden we samen met het team twee centrale merkkleuren, ondersteund door extra tinten en grijstinten. We hielden de dashboards leesbaar en streefden naar een duidelijke visuele hiërarchie.
Houd er altijd rekening mee dat de waarneming van mensen beperkter is als het gaat om relatieve verzadiging, maar een voordeel is dat het wel kwantitatieve aannames met zich meebrengt. Je kunt snel zien wat belangrijk is als er verschillende tinten van dezelfde kleur worden gebruikt.
Het samenstellen van een kleurenpalet klinkt misschien triviaal, vooral voor mensen die lang in design of data hebben gewerkt, maar het speelt de grootste rol in hoe informatie wordt waargenomen.
Wireframes, plaatsing en eerste indrukken
Na kleuren ging ik verder met wireframes. Verschillende lay-outs. Verschillende posities. Verschillende groottes.
Hier beginnen de vragen zich op te stapelen. Waar moeten filters komen? Is er ruimte nodig om uit te leggen hoe het dashboard moet worden gelezen? Hoe zit het met legenda’s, titels of KPI’s (BAN’s) bovenaan? Hoe groot moeten ze zijn?
Bevel wordt verplicht. Belangrijke elementen gaan links. Ik heb ervoor gekozen om daar ook filters te plaatsen, zodat gebruikers hun selecties maken voordat hun ogen door de gegevens bewegen. Er verschijnen meerdere tabbladen. Variaties ontwikkelen zich. En dan komt het gedeelte dat we allemaal kennen, maar niet altijd genoeg doen: feedback.
Feedback van mijn collega’s met verstand van gegevens hielp om de logica en haalbaarheid te verfijnen. Feedback van eindgebruikers brengt een ander perspectief. Zij zijn vaak geen technische mensen en moeten snel en met minimale inspanning begrijpen wat ze zien. Verwarring zorgt voor frustratie en een dashboard dat overweldigend is, zal iemand niet helpen een probleem te herkennen of een winstpunt te herkennen.
Iets moois wordt iets nuttigs
Je zou hier een discussie over kleurentheorie of ontwerpregels kunnen verwachten. Dat advies is nuttig, maar gebruikelijk. Wat het ontwerpen van dashboards interessant maakt, is dat ideeën die je op papier of op je computerscherm hebt zelden perfect overgaan in tools en dat gegevens zich zelden netjes gedragen.
Ontwerpen worden gemaakt met dummygegevens, maar echte gegevens zien er niet altijd zo netjes uit.
Daarom hebben we er bij de presentatie van de dashboardontwerpen aan klanten voor gezorgd dat we voorbeelden van zowel ideale als minder ideale scenario’s hebben opgenomen. Soms zien ontwerpen er anders uit als ze eenmaal in Power BI zijn gebouwd. Kleuren verschuiven een beetje, zelfs als de juiste codes worden gedeeld.
Een grafiek kan in theorie evenwichtig en rustig lijken, maar vervolgens volledig verschuiven zodra de werkelijke waarden worden getoond. Pieken komen voor. Er treden dalingen op. Plotseling ziet iets dat zorgvuldig is ontworpen er chaotisch uit.
Het vroeg managen van verwachtingen helpt dus om teleurstelling later of de zogenaamde cognitieve dissonantie te voorkomen. En de belangrijkste les was dat we onszelf de ruimte moesten geven om ons aan te passen en dat we iedereen op de hoogte moesten houden van veranderingen.
Hergebruik, naamgeving en consistentie
Het was interessant om te zien hoe dezelfde grafiek kon verschijnen in meerdere dashboards voor dezelfde gebruikers. Recycling bespaart tijd en houdt alles samenhangend en afgestemd op het merk en de bedrijfsbehoeften.
Naamgeving speelt ook een grote rol, omdat verschillende afdelingen vaak verschillende termen gebruiken voor dezelfde metriek. Afspraken maken over de naamgeving binnen een bedrijf helpt om de dashboards begrijpelijk en consistent te houden.
De duivel zit in de details
We kennen allemaal de uitdrukking the devil is in the details, wat volgens Google betekent dat kleine dingen vaak grotere problemen verbergen.
Tijd vrijmaken voor controles is essentieel. Als het mogelijk is, kun je een collega vragen om je werk te beoordelen. Bij i-spark is Esther Grovenstein altijd mijn stem van verstandigheid. Zij ziet altijd die ene letter die ik over het hoofd heb gezien. Of een heel lang Nederlands woord dat ik hoogstwaarschijnlijk verkeerd heb gespeld. Of die ene keer dat ik een warmtekaart van Nederland moest maken en uiteindelijk de hele Benelux erbij pakte…
Mensen zijn gemaakt om te creëren en te leren, en wij bij i-spark zijn niet van plan om binnenkort te stoppen met het doen van nieuwe dingen.
